Zaldien errinopneumonia (RNE) gaixotasun infekzioso birikoa da, oso kutsakorra, eta zaldiei eragiten die. Zaldien herpesbirusak sortzen du, zehazki 1 motatakoak (EHV‑1) eta 4 motatakoak (EHV‑4).
Animalien Osasunerako Mundu Erakundeari (OMSA) derrigorrez jakinarazi behar zaio eta pertsonei EZ die eragiten.
Gehienbat arnas-sintomak eragiten ditu, baina abortuak eta seinale neurologiko larriak ere eragin ditzake.
Gaixotasunak inpaktu sanitario eta ekonomiko nabarmena du zaldien ustiategietan.
Badira gaixotasun horren aurkako txertoak, eta infekzioa erabat saihesten ez duten arren, larritasun klinikoa eta iraizpen birala murrizten dute.
- Zer da?
- Zein espeziei eragiten die?
- Nahitaez aitortu beharreko gaixotasuna da?
- Zein arrisku eragiten dio osasun publikoari?
- Zein banaketa geografiko du?
- Nola transmititzen eta hedatzen da (epidemiologia)?
- Zein dira zeinu klinikoak?
- Nola diagnostikatzen da?
- Nola prebenitzen eta kontrolatzen da?
- Erreferentziak
1. Zer da?
Zaldien herpesbirus 1 eta 4 motek eragiten duten gaixotasuna da:
- EHV‑1: arnasketari, abortuei eta neurologiari lotutakoa.
- EHV‑4: nagusiki arnas-sintomei lotutakoa.
Bi birusak Herpesviridae familiakoak dira, eta infekzio latenteak eragin ditzakete, estres-egoeretan berraktibatzen direnak.
Herpesbirusen erresistentzia ingurunean oso txikia da, eta desinfektatzaileekiko sentiberak dira.
2. Zein espeziei eragiten die?
- Ekidoak
- Beste ekido batzuk, hala nola astoak edo mandoak, noizbehinka infektatu daitezke.
3.Nahitaez aitortu beharreko gaixotasuna da?
l0>Sí, el herpesvirus equino tipo 1 (EHV‑1) es de Declaración Obligatoria a las OMSA y NO afecta a las personas.<}76{>Bai, 1 motatako zaldien herpesbirusa (EHV‑1) Animalien Osasunerako Mundu Erakundeari (OMSA) derrigorrez jakinarazi behar zaio eta pertsonei EZ die eragiten.
4. Zein arrisku eragiten dio osasun publikoari?
5. Zein banaketa geografiko du?
Gaixotasunaren banaketa mundu-mailakoa da.
HVE-1 eta HVE-4 subfilumak endemikoak dira mundu osoko zaldi-populazioan, eta endemikoa da zaldi-populazioa duten herrialde gehienetan.
6. Nola transmititzen eta hedatzen da (epidemiologia)?
Honako hauek dira infekzioaren iturriak:
- Sudurreko jariaketak
- Plazentan, fetu-likidoak eta abortatutako fetuak
Transmisioa honelakoa izan daiteke:
Zuzena:
- Airearen bidez, infektatutako zaldiek arnasbideetatik botatzen dituzten birus-partikulak arnastearen ondorioz.
- Animalien arteko zuzeneko kontaktuaren bidezkoa.
- Transmisio bertikala, jaio aurretik eta jaio ostekoa, infektatutako fluido eta ehunen bidez.
- Transmisio horizontala, animalia gazte eta sentiberekin zuzeneko kontaktuaren bidez.
Zeharkakoa:
- Fomiteak: arropak, oinetakoak, ibilgailuak, materialak, tresnak.
- Norberarena (eskuak…)
Zaldiak euren bizitza osoan eramaileak izan daitezke eta gaixotasuna kutsa dezakete, besteak beste estres-egoeretan.
7. Zein dira zeinu klinikoak?
HVEk infekzio latente kronikoak eragiten dituzte eta estres-garaietan eta haurdunaldietan berraktibatu daitezke; halaber, HVE-1 motak dauka eragin sanitario handiena.
Zaldi gehienak bizitzan zehar hainbat aldiz infektatu daitezke, eta askotan modu arinean edo subklinikoan.
Herpesbirusaren ondoriozko infekzio primarioak goiko arnasbideetako gaixotasun primarioa eragiten du, larritasun aldakorrekoa eta infektatutako animaliaren adinaren eta egoera immunitarioaren araberakoa.
HVEak konplikazio larriagoak eragiten ditu. Honako zantzu kliniko hauek desberdindu daitezke:
- Arnas-zantzuak:
- Sukarra; gehienez ere 41º izatea da RNEaren lehenengo zantzua.
- Depresioa eta letargia
- Sudur-isuri serosoa, mukitsu-zornetsua bilaka daiteke
- Eztul lehorra (bereziki animalia gazteen kasuan)
- Abortu-zantzuak:EHV‑1ak nagusiki konplikazio larriagoak sortzen ditu, hala nola abortuak edo jaio aurreko unean hilda jaiotzea. HEV-4 mota noizbehinkako abortu-kasuekin lotzen da.
- Haurdunaldiaren 7. eta 11. hilabeteen artean abortuak izatea, eta talde bereko hainbat behorren kasuan ager daiteke.
- Baliteke behorrak aurretiazko zeinu klinikorik ez izatea. Aurretik infektatuta badago, behorrak birusa garraiatu dezake; hortaz, behorrak abortatu dezake, zeinu klinikorik ez badu ere.
- Zantzu neurologikoak (EHV‑1): gaixotasun neurologikoa gutxitan gertatzen da. Infektatutako animaliek ataxia, paralisia izan dezakete, bai eta etzanera eta kolapsatu ere, eta pronostikoa larria izan daiteke.
8. Nola diagnostikatzen da?
Metodo nagusia: PCRa da EHV‑1eta EHV‑4rako erreferentzia-metodoa, bai eta kultibo zelularreko isolamendu birala ere.
Material kliniko egokiaren edo nekropsien laginak,besteak beste sudurreko isipuak, odola eta fetuetako ehunak.
Diagnostiko serologikoa: serum parekatuen analisia eta baieztatzea antigorputz-zantzuen kopurua ≥4 aldiz areagotzen bada.
Teknikak: neutralizazio birala (VN) edo osagaiaren finkapena (FC).
9. Nola prebenitzen eta kontrolatzen da?
Maneiu- eta higiene-egokia izatea funtsezkoa da gaixotasuna kontrolatzeko.
Egoera estresagarriak saihestea edo murriztea, gaixotasuna hedatzen laguntzen duten infekzio latenteak berraktibatzea saihesteko, bai eta zaldien pilaketa murriztea ere.
Gaixorik dauden zaldiak, abortatu berri diren behorrak eta horiekin kontaktua izan duten animaliak isolatu beharko dira, kutsadura mugatu ahal izateko.
Neurri orokorrak
- Animalia gaixoak isolatzea
- Mugimenduak kontrolatzea
- Higienea eta desinfekzioa
- Estresa murriztea
- Pilaketak saihestea
Biosegurtasuna
- Materiala eta ekipoak desinfektatzea
- Sarbideak kontrolatzea
- Gaixorik dauden animaliak bereiztea
Txertaketa
- Txertoak daude, baina ez dute kutsatzea saihesten
- Honako egoera hauek murrizten dituzte:
- Zeinu klinikoak
- Iraizpen birala
10. Erreferentziak eta legedia
Zaldien errinopneumonia (mapa.gob.es)
Zaldien errinopneumonia birala (EHV-1ek sortutakoa) – OMSA – Animalien Osasunerako Mundu Erakundea
Eguneraketa data: 2026/06/02