Home/Abeltzaintza / Animalien gaixotasunen fitxak / Scrapiea edo ikara

Scrapiea edo ikara

Scrapiea neuroendekapenezko gaixotasun progresiboa eta hilgarria da, eta ardiei eta ahuntzei eragiten die. Prioiek, forma anormala hartzen duten animaliaren beraren proteinek (PrPSc), eragiten dute gaixotasuna.

Nahitaez aitortu beharreko animalia-gaixotasuna da, pertsonei eragiten EZ diena.

Zeinu klinikoak batez ere animalia helduetan agertzen dira, eta ezaugarri hauek dituzte: portaera-aldaketak, mugimenduen alterazioak, azkura bizia eta gorputz-konposizioaren galera. Bilakaera beti izaten da progresiboa eta hilgarria, eta animalia gehienak lehenengo sintomak azaldu eta bi eta sei aste artean hiltzen dira.

Transmisioa zuzenekoa da, jaiotza inguruko bideetatik, eta zeharkakoa, ahoaren edota kutsatutako ingurunearen bidez. Gaixotasuna berresteko beharrezkoa da laborategian diagnostikoa egitea.

Honako hau da prebentzioaren eta kontrolaren helburua: arkumeen prioiekiko esposizioa murriztea zeinu klinikoak dituzten animaliak hilda, higiene egokia izatea erditze-lekuetan eta abere-taldea genetikoki kudeatzea.

Scrapieak eragin sanitario eta ekonomikoa du ardi-dentsitate handiko herrialdeetan edo scrapie klasikoa endemikoa den eskualdeetan.

Ez dago baimendutako txertorik.

1. Zer da?

Scrapiea, ikara izenez ere ezaguna, neuroendekapenezkogaixotasunprogresiboa eta hilgarria da. Prioiek eragiten dute, eta entzefalopatia espongiforme transmitigarri (EET) gisa dago sailkatuta; ardiei eta ahuntzei eragiten die.

Prioia da ohiko agente kausala. Prioia zelulen proteina bat (PrPc) da, baina hiru dimentsioko konformazio anormala du, eta horrek partikula infekzioso bihurtzen du, PrPres edo PrPSc izenez ezagutzen dena. Ardietan, proteina hori organismoak berak sortzen du, eta PRNP izeneko gene batek kodetzen du.

Scrapieak arazo sanitario eta ekonomikoak sortzen ditu ardi-dentsitate handiko herrialdeetan eta scrapie klasikoa endemikoa den eskualdeetan.

2. Zein espezieri eragiten die?

Nagusiki, honako hauei eragiten die:

  • Ardiei
  • Ahuntzei

Mufloietan ere ager daiteke.

3. Es una enfermedad de declaración obligatoria?

Bai, nahitaez aitortu behar da eta AOMEri jakinarazi behar zaio.

4. Zein arrisku eragiten dio osasun publikoari?

Scrapiea EZ da ZOONOSI bat; beraz, EZ dio gizakiari eragiten, eta EZ da arriskutsua osasun publikorako.

5. Zein banaketa geografiko du?

Scrapiea mundu mailan dago eta endemikoa da eskualde ugaritan.

Gaixotasunak mundu osoan duen agerraldiari buruzko informazio berriagoa eta xehatuagoa jaso nahi izanez gero, OIEk munduko informazio zoosanitarioari buruz duen datu-basearen interfazea kontsultatu daiteke:

WAHIS: Sistema Mundial de Información Zoosanitaria

6. Nola transmititu eta hedatzen da? 

Infekzio-iturriak ugalketa-traktuan daude, zehazki, fetu-likidoetan, plazentan eta fetuaren mintzen hondarretan.

Transmisioa honelakoa izan daiteke:

  • Zuzena:
    • Transmisio bertikala: jaiotza inguruko bideetatik ametatik arkumeetara erditu ondoren, eta titia kendu bitartean, plazentako fluidoekiko, oritzarekiko eta infektatutako ehunekikoesposizioaren bidez.
    • Transmisio horizontala: zuzeneko kontaktu estua animalia gazteen eta minberen artean.
  • Zeharkakoa:
    • Aho bidez: animalia jaioberriak kutsa daitezke fetuaren mintz eta fluidoak irentsi edo miazkatzean.
    • Fomiteen bidez: prioiek eragindako ingurumen-kutsadura iraunkorraren bidez eta erditze-lekuetako ohantzeetako material biologiko infektatuarekiko esposizioaren bidez.

7. Zein dira zeinu klinikoak?

Bi forma kliniko daude:

Scrapie klasikoa

Entzefalopatia espongiforme transmitigarria (EET) da, eta asko aztertu da (duela 250 urtetik ezagutzen da). Hauek dira scrapie klasikoaren ezaugarriak:

  • Zeinuak neuroendekapenezkoak dira, batez ere nerbio-sistema zentralari (NSZ) eragiten baitio eta animalia prioien (PrPSc) metaketaren ondorioz hiltzen da.
  • Landan transmiti daiteke: ametatik kumeetara, horizontalki, esnearen, fetuaren mintzen, ingurumenaren eta abarren bidez.
  • Badira PrP-aren ardi-genotipoak, sentikortasun-maila desberdinak ematen dituztenak. Organismoak berak sortzen duen PrP-a PRNP izeneko geneak kodetzen du. PRNPak bariazio genetiko naturalak ditu, eta aldaeretako batzuen ondorioz, ardiak erresistenteago bihurtzen dituzte edo prioiaren mende daudeneanminberagoa bihurtzen dituzte.
  • Inkubazio-aldia: >1 urte; kasu tipikoak 2 eta 5 urte bitartekoak dira.

Scrapie atipikoa

1998an hauteman zen lehen aldiz.

  • Landako baldintzetan ez da kutsakorra; noizean behin agertzen da.
  • Animalia zaharragoetan agertzen da.
  • NSZaren hainbat guneri eragiten die (zerebeloa, talamoa).
  • Scrapie klasikoarekiko erresistenteak diren genotipoak dituzten animalietan ager daiteke.
  • Infekzioa jaio ostean gertatzen da, eta inkubazio-aldia 4 eta 5 urte bitartekoa da, nahiz eta luzeagoa izan daitekeen.

Koadro klinikoaren ezaugarri nagusia fase klinikoa da, non portaerarekin lotutako zeinu kliniko hauek agertzen diren:

  • Portaeraren aldaketak:abere-taldetik urruntzeko joera dute, eta abere-taldea mugitzean atzean geratu edo aurreratu daitezke. Estimuluekiko ezinegona, oldarkortasuna eta hipersentikortasuna adierazten dute. Gaixotasunak okerrera egin ahala, animaliek muturreko asaldura izaten dute.
  • Mugimenduen alterazioak: ibiltzeko ezohiko modua dute, eta pauso azkarrak eman eta jauzi egiten dute, eta begirada finko mantentzen dute, burua guztiz altxaturik. Era berean, ataxia, koordinaziorik eza, eroriak, itsumena, dardarak eta ahulezia dituzte.
  • Azkura bizia: modu konpultsiboan hazka egitea, haginkatzea eta alopezia. Bizkarraldean hazka egin edo buztanaren oinarrian presioa eraginez gero, animaliak erantzun bereizgarria izan dezake, eta bere burua haginkatu dezake hazkuraren ondorioz.
  • Gorputz-konposizioa galtzea; ohikoa da gaixotasunaren lehenengo etapetan, eta geroago hauteman daiteke animaliak pisu handia galdu duela edo ahuldura duela. Adatsa lehor eta hauskor egon daiteke.
  • Bilakaera beti izaten da progresiboa eta hilgarria, eta animalia gehienak lehenengo sintomak azaldu eta bi eta sei aste artean hiltzen dira.

8. Nola diagnostikatzen da?

Diagnostiko-mota hauek daude:

Diferentzial klinikoa: gaixotasun neurologikoak, hala nola listeriosia, polioentzefalomalazia, nerbio-parasitosia eta dermatitisa eta osagai pruriginosoak eragindako ektoparasitosia.

Laborategikoa: NSZeko ehunetan soilik egiazta daiteke, post mortem, era klasikoaren kasuan bizkarrezur-erraboileko obexean laginketa eginez, eta, atipikoaren kasuan, zerebeloan. Honako teknika hauen bidez:

  • NSZaren histopatiologia (bakuolizatze bereizgarria).
  • Immunohistokimika (IHC): funtsezkoa da PrPSc-a detektatzeko.
  • Immunoelektrotransferentzia (Western blot).
  • Zaintza aktiborako proba azkarrak (ELISA).
  • Ez dago proba serologikorik.

9. Nola prebenitzen eta kontrolatzen da?

Ez dago tratamendu terapeutikorik ez txertorik gaixotasun horretarako.

Ustiategiko kontrol-neurriek barne hartzen dituzte osasun eta kudeaketako jardunbide egokiak egitea, jaioberriek prioiarekiko duten esposizioa murrizteko. Orokorrean, honako hauek dira neurriok:

  • Klinikoki susmagarriak diren animaliak banatu edo kentzea.
  • Erditze ostean plazenta-materiala zorrotz kontrolatzea.
  • Sakon desinfektatu gabeko erditze-lekuak ez partekatzea.
  • Abere-taldearen kudeaketa genetikoa egitea, erresistentzia handitzeko.

Gaixotasuna dagoela berresten bada, transmisioa-arriskua murrizteko:

  • Eragindako animaliak hiltzea.
  • Arriskuko material espezifikoak (AME) kudeatzea.
  • Ardien espezietarako derrigorrezko kontrol genetikoa (ARR genotipo erresistenteak sustatzea).
  • Zaintza aktibo eta pasiboa, (EE) 999/2001 Erregelamenduarekin bat.

10. Erreferentziak

Eguneraketa data: 2026/04/09