Ekinokokosia edo hidatidosia (EoH) parasito–zoonosi kroniko bat da, parasito zestodo edo urdail-hesteetako larba baten parasitoak eragiten du: Echinococcus granulosus-ek eta Echinococcus multilocularis-ek.
Etxeko animaliei eta animalia basatiei eragiten die: kanidoak (txakurrak, nagusiki) behin betiko ostalari izaten dira; etxeko hausnarkariak (ardiak, ahuntzak, behiak, kamelidoak) eta gizakiak, berriz, tarteko ostalari izaten dira.
Tarteko ostalarietan kiste hidatidikoak sortzen dira barne-organoetan(gibel eta biriketan nagusiki).
Nahitaez aitortu beharreko gaixotasuna da, garrantzitsua baita abeltzaintza-ekoizpenean zein osasun publikoaren esparruan.
Prebentzioa honako jarduketa hauetan oinarritzen da: txakurrak desparasitatzea, hiltegiak kontrolatzea eta landa-populazioari osasun-heziketa ematea.
1. Zer da?
2. Zein espezieri eragiten die?
3. Nahitaez aitortu beharreko gaixotasuna da?
4. Zer arrisku eragiten dio osasun publikoari?
5. Zein banaketa geografiko du?
6. Nola transmititzen eta hedatzen da (epidemiologia)?
7. Zein dira sintoma klinikoak?
8. Nola diagnostikatzen da?
9. Nola prebenitzen eta kontrolatzen da?
10. Erreferentziak eta legeria
1. Zer da?
Echinococcus granulosus eta Echinococcus multiloculariszestodoaren larba-faseak eragindako parasito-gaixotasun bat da.
Kiste hidatidikoak sortzen ditu barne-organoetan, hala nola gibelean, biriketan, barean, giltzurrunetan edo burmuinean.
Gaixotasuna lotuta dago ardi-hazkuntza estentsiboari eta artzain-txakurrak oker baliatzeari. Osasun- eta albaitaritza-arazo larria sortzen du eremu endemikoetan, eta galera ekonomiko nabarmenak sor ditzake abeltzaintza-ekoizpenean, hiltegietako konfiskazioengatik.
2. Zeintzuk dira Gaixotzen diren espezieak?
Echinococcus granulosus eta Echinococcus multiloculariszestodoaren larba-faseak eragindako parasito-gaixotasun bat da.
Kiste hidatidikoak sortzen ditu barne-organoetan, hala nola gibelean, biriketan, barean, giltzurrunetan edo burmuinean.
Gaixotasuna lotuta dago ardi-hazkuntza estentsiboari eta artzain-txakurrak oker baliatzeari. Osasun- eta albaitaritza-arazo larria sortzen du eremu endemikoetan, eta galera ekonomiko nabarmenak sor ditzake abeltzaintza-ekoizpenean, hiltegietako konfiskazioengatik.
3. Nahitaez aitortu beharreko gaixotasuna da?
Bai, nahitaez aitortu beharreko gaixotasuna da, eta OMSAri zein EBri jakinarazi behar zaie.
4. Zer arrisku eragiten dio osasun publikoari?
EoHa garrantzia sanitario handiko zoonosia da; gizakiari eragiten dio eta osasun publikorako oso arriskutsua da.
5. Zein banaketa geografiko du?
EoH mundu mailako zoonosia da.
Arrautzek urtebetera arte iraun dezakete larre edo lorategietan, hotzean eta hezetasunean, bereziki baldintza bero eta hezeetan, lehorketarekiko sentikorrak baitira.
Gaixotasunak mundu osoan duen agerraldiari buruzko informazio berriagoa eta xehatuagoa jaso nahi izanez gero, OIEk munduko informazio zoosanitarioari buruz duen datu-basearen interfazea kontsultatu daiteke (WAHID):
6. Nola transmititzen eta hedatzen da (epidemiologia)?
Honako hauek dira nagusiki infekzio-iturriak:
- Kanidoen kasuan (txakurrak bereziki), kiste hidatidikoak dituzten animalien (tarteko ostalariak) erraigordinak jatean kutsatzen dira.
- Hausnarkariak, karraskariak eta gizakiak, uretan edo elikagaietan dauden parasitoaren arrautzak jatean kutsatzen dira, edo txakurrekin kontaktuan egotean.
Laburbilduz, transmisioa zuzenekoa da, tarteko ostalariaren ehunetan dauden kiste hidatikoak ahoratzean. Tarteko ostalariek parasitoaren arrautzak ahoratzean kutsatzen dira, eta arrautzak behin betiko ostalarien gorozkietan egoten dira.
E. granulosus-enzikloa dago hedatuen, eta txakur eta ardien kasuan gertatzen da: txakurrak kutsatu egiten dira kisteak dituzten ardien errai freskoak edo gorpuen hondakinak jaten dituztenean. Ondoren, gorozkiak lurrera iristen direnean, larratze-lurrak kutsatu eta ardiak bazkatzean berriro infektatzen dira. Halaber, txakur eta zaldien artean edota txakur eta gameluen artean gertatzen da, besteak beste, bai eta basa-faunaren artean ere (otsoak eta zerbidoen artean edo dingo eta kanguru edo walabien artean). Zikloa antzekoa da. E. multilocularis nagusiki harrapakari eta harrapakinen artean transmititzen da, besteak beste azeri eta ugaztun txikien artean, bereziki basasaguen kasuan.
Honako hauek dira hedatzea ahalbidetzen duten arrisku-faktoreak: txakurrak errai freskoekin
elikatzea, hiltegietan osasun-kontrolik ez egitea eta txakur, abere eta pertsonen bizikidetza.
7. Zein dira sintoma klinikoak?
- Etxeko animalien kasuan (hausnarkariak):
- Subklinikoa, orokorrean.
- Pisua galtzea, atzerapena hazkundean.
- Hiltegietan organoak konfiskatzea.
- Txakurren kasuan:
- Asintomatikoak kasu gehienetan.
- Parasitoaren arrautzak gorozkietan kanporatzen dituzte, eta ingurunean kutsatzen dute.
- Gizakien kasuan:
- Eragindako organoaren araberakoak:
- Hepatikoak: abdomeneko mina, hepatomegalia, min horia.
- Biriketakoak: eztula, min torazikoa, disnea.
- Beste organo batzuk: sintoma neurologikoak eta hezurretako eta giltzurrunetako sintomak.
- Kisteak apurtzea → anafilaxia eta bizi-arriskua.
- Eragindako organoaren araberakoak:
8. Nola diagnostikatzen da?
- Animalien kasuan:
- Hiltegian egindako post-mortem diagnostikoa: organoetan kisteak aurkitzea animalia hil bitartean.
- Serologia zaintza-programetan.
- Txakurren kasuan:
- Koproantigenoak.
- PCR espezifikoa.
- Gizakien kasuan:
- Irudi bidezko diagnostikoa: ekografia, OTA, erresonantzia.
- Serologia (ELISA, Western Blot).
9. Nola prebenitzen eta kontrolatzen da?
- Animalietan eta landa-ingurunean:
- Txakurrei errai gordinik ez ematea.
- Hiltegietan erraiak behar bezala desagerraraztea.
- Txakurren aldizkako desparasitazioa egiteko programak (praziquantel).
- Albaitaritza-kontrola hiltegietan.
- Gizakien kasuan:
- Osasun-heziketa ematea landa-komunitateetan eta txakurrak desparasitatu behar direla kontzientziatzea.
- Fruta, barazkiak eta eskuak behar bezala garbitzea.
- Osasun-kontrolik ez duten txakurrekin kontaktu estua saihestea.
- Desagerrarazteko programak:
- Txakurrak masiboki desparasitatzea.
- Zaintza epidemiologikoa animalia eta gizakietan.
10. Erreferentziak eta legedia
- Reglamento (UE) 2016/429 del Parlamento Europeo y del Consejo, de 9 de marzo de 2016, relativo a las enfermedades transmisibles de los animales y por el que se modifican o derogan algunos actos en materia de sanidad animal («Legislación sobre sanidad animal»). En el Anexo II del Reglamento delegado (UE) 2018/1629, por el que se modifica el anterior, se incluye la infección por E. multilocularis.
- Reglamento de Ejecución (UE) 2018/1882 de la Comisión, de 3 de diciembre de 2018, relativo a la aplicación de determinadas normas de prevención y control a categorías de enfermedades enumeradas en la lista y por el que se establece una lista de especies y grupos de especies que suponen un riesgo considerable para la propagación de dichas enfermedades de la lista, establece a E. multilocularis como enfermedad de categoría C+D+E para la familia Canidae.
- Reglamento Delegado (UE) 2020/689 de la Comisión, de 17 de diciembre de 2019, por el que se completa el Reglamento (UE) 2016/429 del Parlamento Europeo y del Consejo en lo referente a las normas de vigilancia, los programas de erradicación y el estatus de libre de enfermedad con respecto a determinadas enfermedades de la lista y enfermedades emergentes.
- Reglamento Delegado (UE) 2020/688 de la Comisión, por el que se completa el Reglamento (UE) 2016/429 del Parlamento Europeo y del Consejo en lo referente a los requisitos zoosanitarios para los desplazamientos dentro de la Unión de animales terrestres y de huevos para incubar.
- Reglamento Delegado (UE) 2018/772 de la Comisión, por el que se completa el Reglamento (UE) 576/2013 del Parlamento Europeo y del Consejo en lo que respecta a las medidas sanitarias preventivas para controlar la infección de los perros por Echinococcus multilocularis y se deroga el Reglamento Delegado (UE) 1152/2011.
Estatu mailan
- Real Decreto 779/2023 por el que se establece la lista de las enfermedades de los animales de declaración obligatoria y se regula su notificación.
- Las medidas de control a aplicar tienen su base legal en la Ley 8/2003, de sanidad animal.
Eguneraketa data: 2026/01/30