Hausnarkari txikien izurria (HTI), edo ardi-izurria eta ahuntz-izurria, ahuntz eta ardien gaixotasun birikoa da; sukarra, ahoko zauriak, beherakoa eta pneumonia ditu bereizgarri, eta batzuetan animaliak hil egiten dira. Paramyxoviridae familiako Morbilivirus batek eragiten du, eta horrek lotura du behi-izurriarekin, elgorriarekin eta txakur-mukieriarekin.
Nahitaez aitortu beharreko animalia-gaixotasuna da, pertsonei eragiten EZ diena.
Adierazgarri kliniko bereizgarriak honako hauek dira: sudur-isuria, pneumonia, beherakoa, abortuak eta heriotza. Birusa infektatua dauden animalien jariakin eta iraizpenen guztietan aurki daiteke. Transmisioa jariakin eta iraizpenekin zuzenean egotean gertatzen da edo, zeharka, kutsatutako fomiteen bidez, arnasbideetatik eta bide mekanikotik. Gaixotasuna berresteko beharrezkoa da laborategian diagnostikoa egitea.
Profilaxia prebenitzeko eta kontrolatzeko, biosegurtasun-neurriak aplikatu behar dira, gaixotasuna zabaltzea eta animaliak mugitzea eragozteko.
Prebentzio eta kontrolerako, txerto espezifikoak erabili behar dira, eta gaixotasuna azkar detektatu eta laborategian egiaztatu behar da. Desagerrarazteko, saneamendu-hutsaldia egin behar da.
Gaur egun, baimendutako txerto espezifikoak daude.
1. Zer da?
2. Zein espezieri eragiten die?
3. Nahitaez aitortu beharreko gaixotasuna al da?
4. Zein arrisku eragiten die osasun publikoari?
5. Zein banaketa geografikoa du?
6. Nola transmititu eta hedatzen da (epidemiología)?
7. Zein dira zeinu klinikoak?
8. Nola diagnostikatzen da?
9. Nola prebenitu eta kontrolatzen da?
10. Erreferentziak eta Legedia
1. Zer da?
Ahuntz eta ardien gaixotasun birikoa da, sukarra, ahoko zauriak, beherakoa, pneumonia eta, kasu batzuetan, heriotza bereizgarri dituena, eta Paramyxoviridae familiako Morbilivirus-ak eragiten du. Horrek eragina du behi-izurriarekin, elgorriarekin eta txakur-mukieriarekin.
HTIa kutsakorra eta mugaz gaindikoa da, eta inpaktu sozioekonomiko negatibo nabarmena du herrialdeetako abeltzaintzan.
2. Zein espezieri eragiten die?
Ostalari naturalak ardiak eta ahuntzak dira.
Ungulatu basatiei ere eragiten die, hala nola gazelei eta orixei.
Behi-azienda, bufaloak, gameluak eta txerriak infektatu daitezke, baina ez dute aztarna klinikorik garatzen eta ezin diote gaitasuna beste animalia batzuei transmititu.
3. Nahitaez aitortu beharreko gaixotasuna al da?
Bai, derrigorrez aitortu behar da eta AOMEri eta EEri jakinarazi behar zaio.
4. Zein arrisku eragiten die osasun publikoari?
HTIa EZ da ZOONOSIA, eta, beraz, EZ dio gizakiari eragiten, eta EZ da osasun publikorako arrisku handia.
5. Zein banaketa geografiko du?
HTIa Asiaren hegoaldean eta mendebaldean, Afrikan eta Ekialde Ertainean dago. 2018tik Europan ere badago.
Birusak ez du erresistentzia handirik ingurunean. Sentikorra da beroarekiko, muturreko pH-arekiko eta ohiko desinfektatzaileekiko.
Mundu osoko gaixotasunen agerpenari buruzko informazio berriagoa eta zehatzagoa lortzeko, WAHIDen kontsulta daiteke, OMSAk munduko informazio zoosanitarioari buruz duen datu-basean, esteka honetan kontsulta daiteke:
6. Nola transmititu eta hedatzen da?
Infekzio-iturri nagusiak sudurreko eta begietako jariakinak dira. Hala ere, gaixorik dauden edo inkubazio-aldian dauden animalien jariakin eta iraizpen guztietan dago.
Transmisioa honelakoa izan daiteke:
- Zuzenekoa, zuzeneko kontaktua dagoenean infektatutako animalien jariakin eta iraizpenekin.
- Zeharkakoa, animalietan honako hauen bidez sartuta:
- Arnasbideetatik: infektatutako animaliek doministiku edo eztul egiten dutenean sortutako aerosolak arnasteagatik.
- Bide mekanikoa: kutsatutako fomiteen bidez, hala nola ura, elikagaiak edo oheak.
7. Zein dira zeinu klinikoak?
Inkubazio-aldia 2 eta 10 egun artekoa da.
Koadro klinikoa animaliaren espeziearen, adinaren, egoera immunologikoaren eta birusaren anduiaren birulentziaren araberakoa da, eta ondoren honako forma kliniko hauek agertzen dira:
- Forma hiperakutua: ohikoa da ahuntzetan, baina ez hain ohikoa forma akutuan edo subakutuan. Benetan larria da, eta haren bereizgarri dira bilakaera oso arina, hilkortasun-tasa altua (% 100 artekoa) eta zeinu kliniko gutxi agertzea heriotzaren aurretik.
- Forma akutua, ohikoena:
- Sukarra
- Sudurreko eta begietako isuri sero mukitsu-zornetsua, zarakarrak sor ditzake sudur-zuloetan, edo betazalak itsatsi ahal dira
- Bronkopneumonia, arnasestua eta doministiku egitea
- Beherakoa, anorexia eta ahuldura
- Abortuak
- Heriotza 5-10 egunean
- Forma subakutua eta kronikoa: Gaixotasuna 10-15 egunetan garatzen da, pneumoniarekin eta beste sintoma zehazkabe batzuekin.
Gaixotze-tasa % 90 ingurukoa da immunizatu gabeko populazioetan. Berehala eragiten die arriskuan dauden animalia ia guztiei, eta heriotza-tasa anduiaren birulentziaren eta gaixotutako espeziearen araberakoa da. Ahuntzak sentikorragoak dira, tasa hori % 90 artekoa izan daiteke; eta, ardien kasuan, % 50 ingurukoa da.
8. Nola diagnostikatzen da?
Existen los siguientes tipos de diagnósticos:
- Diferencial: frente a peste bovina, pasterelosis, fiebre aftosa, lengua azul, perineumonía contagiosa caprina, ectima contagiosa, parisitosis por coccidios o helmintos e intoxicaciones.
- Laboratorial, mediante la toma de muestras de: sangre con EDTA, suero, hisopos nasales y conjuntivales, pulmón, bazo, ganglios linfáticos mesentéricos, tonsilas y secciones de íleon e intestino grueso. Se utilizan las siguientes técnicas:
- Virológicos: Aislamiento en cultivo celular Vero, AGID, ELISA y RT-PCR.
- Serológicos: ELISA y Virusneutralización.
9. Nola prebenitu eta kontrolatzen da?
Profilaxia txerto arindu espezifikoak erabiltzean (birkonbinatuak ere badaude, baina landan gutxi erabili dira), herrialdeen arteko animalia bizien mugimenduak kontrolatzean eta instalazioak eta garraioak garbitu eta desinfektatzean datza.
Desagerrarazteko, infektatutako animaliak eta epidemiologikoki lotutako kontaktuak modu sanitarioan sakrifikatu behar dira.
10. Referencias y legislación
- Hausnarkari txikien izurriteari buruzko informazioa- OMSA
- Hausnarkari txikien izurriteari buruzko informazioa- MAPA
- Hausnarkari txikien izurriteari buruzko informazioa- CDC
- Reglamento (UE) 2016/429 del Parlamento Europeo y del Consejo, de 9 de marzo de 2016, relativo a las enfermedades transmisibles de los animales y por el que se modifican o derogan algunos actos en materia de sanidad animal («Legislación sobre sanidad animal»). La PPR se incluye en el Anexo II como una de las enfermedades objeto de aplicación del Reglamento.
- Reglamento de Ejecución (UE) 2018/1882 de la Comisión, de 3 de diciembre de 2018 relativo a la aplicación de determinadas normas de prevención y control a categorías de enfermedades enumeradas en la lista y por el que se establece una lista de especies y grupos de especies que suponen un riesgo considerable para la propagación de dicha enfermedad de la lista. La PPR aparece categorizada como A+D+E, siendo por tanto de aplicación medidas inmediatas para su erradicación ante su detección, medidas de prevención durante los movimientos y medidas de vigilancia.
- Reglamento Delegado (UE) 2020/687 de la Comisión, de 17 de diciembre de 2019, por el que se completa el Reglamento (UE) 2016/429 del Parlamento Europeo y del Consejo en lo referente a las normas relativas a la prevención y el control de determinadas enfermedades de la lista.
- Reglamento Delegado (UE) 2020/688 de la Comisión, de 17 de diciembre de 2019, por el que se completa el Reglamento (UE) 2016/429 del Parlamento Europeo y del Consejo en lo referente a los requisitos zoosanitarios para los desplazamientos dentro de la Unión de animales terrestres y de huevos para incubar.
- Reglamento Delegado (UE) 2020/689 de la Comisión, de 17 de diciembre de 2019, por el que se completa el Reglamento (UE) 2016/429 del Parlamento Europeo y del Consejo en lo referente a las normas de vigilancia, los programas de erradicación y el estatus de libre de enfermedad con respecto a determinadas enfermedades de la lista y enfermedades emergentes.
- El Reglamento Delegado UE) 2020/692 de la Comisión, de 30 de enero de 2020, que contempla el Reglamento (UE) 2016/429 del Parlamento Europeo y del Consejo en lo referente a las normas para la entrada en la Unión, y para el desplazamiento y la manipulación tras la entrada, de las partidas de determinados animales, productos reproductivos y productos de origen animal.
- Reglamento de Ejecución (UE) 2020/2002 de la Comisión, de 7 de diciembre de 2020, por el que se establecen normas de desarrollo del Reglamento (UE) 2016/429 del Parlamento Europeo y del Consejo relativas a la notificación a la Unión y al envío de informes a la Unión sobre enfermedades de la lista, al sistema informático de información, así como a los formatos y los procedimientos de presentación y envío de informes relacionados con los programas de vigilancia y erradicación de la Unión y con la solicitud de reconocimiento del estatus de libre de enfermedad.
- Reglamento Delegado (UE) 2023/361 de la Comisión, de 28 de noviembre de 2022, por el que se completa el Reglamento (UE) 2016/429 del Parlamento Europeo y del Consejo en lo referente a las normas de uso de ciertos medicamentos veterinarios a efectos de prevención y control de determinadas enfermedades de la lista (1).
Eguneraketa data: 2026/01/30