98/58/CE Zuzentaraua, 1998ko uztailaren 20koa, abeltzaintza-ustiategietako animaliak babesteari buruzkoa.
1/2005 Araudia (EB), Kontseiluak 2004ko abenduaren 22an egina, garraioan zehar eta lotutako jardueretan animaliak babesteari buruzkoa.
1099/2009 Araudia, 2009ko irailaren 24koa, hiltzeko unean animaliak babesteari buruzkoa.
Ikus daitekeenez, ongizatearen arloko araudia hazkundearen 3 faseen arabera sailkatuta dago:
Ongizatea ustiategian
Gaur egun, elikagaietarako animalia guztiak hazi behar dira Europako legeriak ezartzen dituen animalia-ongizatearen arloko arauei jarraikiz.
Arau horietako batzuk ustiategi guztiek bete beharreko betekizun orokorrak dira; beste batzuk, berriz, txekorrek, oilaskoek, oiloek eta txerriek bete beharreko betekizun espezifikoak dira.
Baldintza orokorrak
Espainian, 348/2000 Errege Dekretuak (98/58/CE Zuzentaraua ordenamendu juridikoan sartu duena) abeltzaintzako ustiategi guztietan bete behar diren animalien ongizateari loturiko betekizun orokorrak ezartzen ditu.
Hauek dira betekizun horiek:
- Animaliak zaintzeko behar beste pertsona egongo da, eta pertsona horiek beharrezko ezagutzak izango dituzte.
- Egunean behin ikuskatuko dira.
- Gaixotasun edo zauriren bat izan dezakeen abereak tratamendua jasoko du berehala. Abereak zaintza horiei erantzuten ez badie, albaitariarengana joko da.
- Beharrezkoa izanez gero, gaixorik edo zaurituta dauden animaliak isolatu egingo dira.
- Ez da mugimendua mugatuko.
- Instalazioetako materialak ez dira kaltegarriak izango animalientzat.
- Airearen zirkulazioa, hautsaren maila, tenperatura, airearen hezetasun erlatiboa eta gasen kontzentrazioa egokiak izango dira.
- Animaliak ez dira ilunpetan egongo beti, ez eta argi artifizialarekin ere, etenaldi egokirik gabe.
- Aire zabalean dauden abereak babestuta egongo dira eguraldi txarretik eta harrapariengandik.
- Gutxienez egunean behin aztertuko dira abereen ongizaterako eta osasunerako ezinbestekoak diren ekipamenduak.
- Animaliek aireztatze-sistema artifiziala behar dutenean, larrialdietarako sistema egoki bat aurreikusi beharko da.
- Animalia guztiek jasoko dituzte elikagaiak, tarte egokietan.
- Animaliei ez zaie emango bestelako substantziarik, ez badira helburu terapeutikoetarako edo profilaktikoetarako, edo tratamendu zooteknikorako emandakoak.
Espezieen araberako betekizunak
Betekizun orokorrez gain, zenbait animaliaren ustiaketak araudi espezifikoak ditu:
Sei hilabetetik beherako txekorren kasuan, honako honek eta haren geroko aldaketek arautzen dute ustiategiko ongizatea Espainian: 1047/1994 Errege Dekretua, txekorrak babesteko gutxieneko arauak ezarri dituena (91/629/CEE Zuzentaraua ordenamendu juridikoan sartu duena).
- Bizitokia
- Txekor bakoitza etzateko, atseden hartzeko, altxatzeko eta apaintzeko moduan eraiki behar dira.
- Debekatuta dago 8 aste baino gehiagoko txekorrak banakako esparruetan izatea, gaixotasun-kasuetan izan ezik. Behi-azienden izaera taldekoiak justifikatzen du neurri hori.
- 8 astetik beherako txekorrentzako banakako esparruek baimenduta daude. Horma zulatuz osatuta egon behar dute, ikusmen- eta ukimen-kontaktua izateko. Horma solidoak animalia gaixoak gainerako artaldetik isolatzeko baino ezin dira erabili.
- Taldean hazitako txekorren kasuan, espazioarekin lotutako arau hauek bete behar dituzte:
Animaliaren pisua | Area |
|---|---|
| < 150 kg | 1.5 m2 |
| < 220 kg | 1.7 m2 |
| > 220 kg | 1.8 m2 |
- Ezin dira txekorrak lotu, edoskitze-unea kenduta (gehienez ere ordubetez). Txekorrei ez zaie muturrekorik jarriko.
- Eskortak, ekipoak eta tresnak garbitu eta desinfektatu egin behar dira.
- Zoruek lauak izan behar dute, baina ez irristakorrak, lesioak saihesteko. Atsedenlekuak erosoa, garbia eta behar bezala drainatua izan behar du. Ohea nahitaezkoa da 2 aste baino gutxiagoko txahalentzat.
2. Osasuna:
- Txekorrak jaiotzen direnean, oritza jaso behar dute jaio ondorengo 6 orduetan.
- Ikuskatzeak: eskortako txekor guztiek egunean 2 ikuskatze izango dituzte gutxienez; kanpoan daudenek, berriz, gutxienez egunean ikuskatze bat.
- Gaixo edo zaurituta dagoen edozein txahal lehenbailehen tratatu behar da. Abeltzainaren zaintzaz arduratzen ez den edozein txahalentzat albaitariaren aholkularitza ahalik eta azkarren lortu beharko da.
- 3.Janaria:
- Kalostrak jaso behar dituzte bizitzako lehen 6 orduetan.
- Txahalak gutxienez bi aldiz elikatu behar dira egunean.
- Txahal guztiek dute ur freskoa edo beste likido batzuk eskuratzeko aukera, kantitate nahikotan.
- Txahal bakoitzak taldeko gainerakoekin batera izan behar du otordua egiteko aukera.
- eguneko dietak behar beste burdin izango du, odoleko hemoglobina-maila 4,5 mmol/l izan dadin. Gainera, 2 astetik gorako txekorrek egunero gutxieneko zuntz anoa bat jasoko dute, eta anoa hori 50 gramotik 250 gramora igoko da 8-20 asteko txekorren kasuan.
- Dieta animaliaren adinera eta pisura egokitu behar da. Bere portaera eta behar fisiologikoetara ere egokitu behar da.
4. Animalien ikuskapena
- Ostatatutako txekorrak gutxienez egunean bitan ikuskatu behar dira, eta ekipo mekanikoa, gutxienez, egunean behin.
- Aireztapen artifizialeko sistema bat erabiltzen denean, alarma-sistema bat (aldizka probatua) eta bizkarraldeko aireztapen-sistema bat instalatuko dira.
5. Argia
- Txekorrak argiztapen natural edo artifizialeko baldintzetan mantendu behar dira (9: 00etatik 5: 00etara bitarteko argi naturalaren aldiaren baliokidea).
Behi helduen kasuan (esnetarakoak nahiz haragitarakoak), animalien ongizatearen arloko betekizun orokorrak bete beharko dira; gainera, araudi-izaerarik ez badu ere, Europako Kontseiluak Gomendio bat dauka, non behi-ustiategietan animalien ongizatea bermatzeko alderdirik garrantzitsuenak arautzen baitira.
3/2002 Errege Dekretuak (1999/75/EB Zuzentaraua ordenamendu juridikoan sartu duena) eta gerora egin zaizkion aldaketek arrautzetarako oiloak babesteko neurri espezifikoak ezartzen ditu 350 oilotik gorako ustiategietarako:
- 2012ko urtarrilaren 1etik aurrera, debekatuta dago egokitu gabeko kaiolak erabiltzea. Kaiola egokituak bakarrik erabil daitezke.
- 2007ko urtarrilaren 1etik, nahitaezkoa da hazkuntza-sistema alternatibo guztiek zenbait betekizun betetzea.
Oilo guztiek baldintza hauek bete behar dituzte, kaiola barruan hazi nahiz ez:
- Egunean behin ikuskatu beharko dira, gutxienez.
- Ahalik eta zarata gutxien egingo da.
- Argiztapena: eraikinak behar bezala argiztatuta egongo dira, oiloek elkar ikusi ahal izan dezaten eta ondo ikus daitezen. Egokitzapen aldiko lehenengo egunak igaro ondoren, argiztatzeak 24 orduko erritmoa izango du eta etengabeko iluntze-aldi nahikoa eskainiko du.
- Oiloekin kontaktuan dauden lokal eta ekipo guztiak maiz garbitu eta desinfektatu beharko dira, baita hustutze sanitario bat egiten den bakoitzean ere. Gorozkiak behar bezain maiz kendu beharko dira eta hildako oiloak, berriz, egunero.
- Mutilazioak debekatuta daude, langile kualifikatuek egindako moko-moztea izan ezik, hamar egun baino gutxiago duten txiten kasuan.
Aberastutako kaiolen betekizunak:
Aberastutako kaiolek bete beharreko baldintzak 3/2002 Errege Dekretuaren III. eranskinean jasotzen dira.
Kaiolek hau izango dute:
- 750 cm2 oilo bakoitzeko (600 cm2-ko gainazal erabilgarria).
- 2.000 cm2-tik gorako azalera osoa.
- Habia bat.
- Mokokatu eta aztarrika egiten uzten duen ohantze bat.
- 15 cm-ko kota bat oilo bakoitzeko.
- Azazkalak mozteko gailu egokiak.
- 12 cm-ko ganbela, bider kaiolan dagoen oilo kopurua.
- Edateko aska egokia; konexioak baditu, oilo bakoitzeko bi ahoko/katilu izango ditu.
Kaiola errenkadak gutxienez 90 cm zabal diren korridoreez bereiztuko dira, eta gutxienez 35 cm-ko tartea egongo da zoruaren eta kaiolen lehenengo errenkadaren artean.
Sistema alternatiboen betekizunak:
Hauek dira sistema alternatiboak: zoruan hazitakoak, landan hazitakoak eta ekologikoak, denak ala denak kaiolarik gabe.
Hegaztiak sistema alternatiboetan hazteko betekizunak 3/2002 Errege Dekretuko IV. eranskinean jasotzen dira.
Hau izan behar dute oiloek:
- 10 cm luze diren ganbela bana hegaztiko / ganbela zirkularrak, oilo bakoitzeko 4 cm
- Etenik gabeko askak, oilo bakoitzeko 2,5 cm dutenak; aska zirkularrak, oiloko 1 cm dutenak; edo ahodun askak, gutxienez hamar oiloko bat dagoela.
- Zazpi oiloko habia bat. Talde-habiak izanez gero, habiaren azalera metro koadro batekoa izango da gehienez ere 120 oiloko.
- 15 cm-ko kota bat oilo bakoitzeko.
- Kotak ez dira ohantzearen gainean instalatuko.
- 250 cm2-ko ohantzea oilo bakoitzeko.
- Zoruaren heren bat hartzen duen ohantze
- Instalazioko zoruak behar bezalako euskarria eman beharko dio hanka bakoitzeko atzeko hatzari.
Hainbat mailatako sistemen kasuan:
- Bata bestearen gainean jarritako 4 maila egongo dira gehienez ere.
- Mailen artean 45 cm-ko tartea egongo da, gutxienez.
- Mailak jartzeko erari esker, gorozkiak ez dira beheko mailetara eroriko.
Arrautzetarako oiloak aire zabalera atera daitezkeenean, hau izango dute:
- 35 cm altu eta 40 cm zabal den irteera-tranpala.
- Tranpalen zabalera osoa 2 metrokoa izango da 1.000 oiloko.
- Kanpoko guneetan aterpeak eta edateko askak egongo dira.
- Gehienez ere 9 oilo egongo dira metro koadroko.
Espainian, loditzeko oilaskoen ongizatea 692/2010 Errege Dekretuak (2007/43/CE Zuzentaraua ordenamendu juridikoan sartu duena) eta gerora egin zaizkion aldaketek arautzen dute; araudi hori kanpora atera ezin diren 500 oilaskotik gorako ustiategiei aplikatzen zaie:
- Edateko askak: edateko askak ahalik eta ur gutxiena galtzeko moduan, eta hegaztiek edozein fasetan eskueran izateko altueran kokatu eta mantenduko dira.
- Elikadura: pentsua etengabe izango dute eskueran, eta gehienez ere hil aurreko 12 orduetan kenduko zaie.
- Oheak: oilasko guztiek une oro izan behar dute ohe lehorra eta hozteko moduko materialez egindako azalera duena.
- Aireztatzea eta berokuntza: aireztatze nahikoa izan behar dute, gehiegizko tenperaturak saihesteko. Halaber, berokuntza ezarri behar da, beharrezkoa bada, gehiegizko hezetasuna desagerrarazteko.
- Zarata: ahalik eta zarata gutxien egingo da.
- Argiztapena: argi naturala dagoenean, gutxienez 20 lux-eko indarra izango du, hegaztien begien altueran neurtuta. Zehazki, eremu erabilgarriaren % 80 argiztatu beharko du.
- Ikuskapenak: ustiategiko oilasko guztiak birritan ikuskatuko dira, gutxienez, egunean.
- Garbitasuna: oilaskoek ukitzen dituzten instalazio eta tresnak sakon garbitu eta desinfektatuko dira, huste sanitarioa egiten den bakoitzean eta oilasko sorta berri bat oilategian sartu baino lehen.
- Erregistroak: ustiategietako oilategi bakoitzeko datu hauek apuntatu behar dira:
- Animaliak iristen diren data, sartutako oilaskoen kopurua eta eremu erabilgarria.
- Oilaskoen gurutzatzea edo arraza, ezaguna bada.
- Hilda aurkitutako hegaztien kopurua.
- Animalien irteera-data eta irteten diren oilaskoen kopurua.
- Taldean gelditzen diren oilaskoen kopurua, saltzeko edo hiltzekoak atera ondoren.
- Datu horiek gutxienez 3 urtez gorde behar dira.
- Ebakuntzak: debekatuta dago ebakuntzak egitea, terapeutikoak edo diagnostikorako ez badira, salbuespen hauekin:
- Hegaztiei mokoa moztea, kanibalismoa saihesteko gainerako neurri guztiak agortu ondoren. Ebakuntza hori langile kualifikatuek egin beharko dute, eta 10 egun baino gutxiago dituzten oilaskoei bakarrik.
- Oilaskoak zikiratzea, betiere albaitariaren zaintzapean eta prestakuntza zehatza duten langileek egiten badute.
- Dentsitatea: Dentsitatea gehienez ere 33 kg/m²-koa izango da, nahiz eta dentsitate handiagoa ere baimen daitekeen (42 kg/m2 gehienez ere), jabeak honako baldintza hauek betetzen baditu: jabeak establezimenduari eta bertako instalazioei buruzko datu teknikoak ematea agintaritza eskudunari, eta aireztatze-, berokuntza- eta hozte-sistemak edukitzea, tenperatura- eta hezetasun-maila egokiak, eta CO2aren (karbono dioxidoa) eta NH3aren (amoniakoa) maila egokia bermatzeko.
Espainian, txerrien ongizatea 1135/2002 Errege Dekretuak (2001/88/CE Zuzentarauak ordenamendu juridikoan sartu dituena) arautzen du:
- Zarata ez da izango 85 dBtik gorakoa.
- Txerriek 40 lux-eko argi-intentsitatea izan beharko dute, egunean gutxienez zortzi ordutan.
- Txerriek eskueran izango dituzte beti lastoa, belar lehorra, egurra, zerrautsa, barrengorrien konposta edo zohikatza, beste material batzuen artean.
- Txerri guztiek gutxienez egunean behin jan beharko dute.
- 2 aste baino gehiago duten txerri guztiek eskueran izango dute, etengabe, ur fresko nahikoa.
- Debekatuta daude mutilazioak, honako hauek izan ezik, baldintza zehatz batzuetan eginez gero:
- Esne-txerrikumeen hortzen puntak berdin txikitzea, bizitzako lehenengo 7 egunak bete aurretik.
- Aketzen letaginak moztea, beste abereei zauririk ez eragiteko edo segurtasun-arrazoiengatik.
- Isatsaren zati bat moztea.
- Txerri arrak zikiratzea, ehunak urratzea ez den beste metodo baten bidez.
- Muturra eraztunez jostea, bakarrik abereak aire libreko hazte sistemen barruan badaude.
Betekizun horiez gain, txerri kategoria bakoitzak bere betekizun espezifikoak ere baditu: aketzak, txerramak edo txerri eme gazteak, edoskitzeari utzi dioten esne-txerrikumeak eta ekoizpen-txerriak:
- Txerramak taldeak hazi behar dira aldi batean (estaltzetik erditu arte).
- 2006tik debekatuta dago txerramak lotzea.
- Esne-txerrikumeen kasuan, horiek dauden tokiko zoru griseldunak neurri zehatz batzuk izan behar ditu.
- Mutilazioak debekatuta daude, salbuespen batzuekin; esaterako, esne-txerrikumeen hortzen puntak leuntzea, 7 egun bete baino lehen.
Nekazaritza-ustiategi guztietan bete beharreko baldintza orokorrez gain (348/2000 Errege Dekretuan jasotzen dira), hainbat espezie edo animalia motari buruzko Europako Kontseiluaren Gomendio batzuk sinatu eta berretsi ditu Espainia, hemen kontsulta daiteke.
Ongizatea garraioan
Gaur egun, Europar Batasunaren mailan, esparru hori arautzen duen oinarrizko araudia 2004ko abenduaren 22ko Kontseiluaren 1/2005 Araudia (EB) da, garraioan zehar eta lotutako jardueretan animaliak babesteari buruzkoa.
Estatu-mailan, azaroaren 259ko 990/2022 Errege Dekretua dugu, animaliak garraioan zehar babesteko segurtasun- eta osasungarritasun-arauak jasotzen dituena; dekretu horrek eguneratu eta testu bakarrean biltzen ditu bizirik dauden animaliak garraiatzeari buruzko xedapenak, animalien ongizateari eta osasungarritasunari dagokienez.
Araudi horren arabera, garraioan animaliak zaintzen dituen pertsona da horien arduraduna bidaia osoan, eta animalien ongizateari eta maneiuari buruzko oinarrizko ezagutza izan behar du. Hala badagokio, animalien zaintzaile gisa izendatutako pertsonarik ez badago, garraiolariak berak izan beharko ditu ezagutza horiek eta animalien arduraduna izango da.
Ongizatea hilketan
Europan, 1099/2009 Araudiak (EB) ezartzen ditu hiltzeko unean bete behar diren ongizate-betekizunak.
Estatu-mailan, urtarrilaren 24ko 37/2014 Errege Dekretua dago indarrean; animaliak hiltzeko orduan haiei eman behar zaien babesaren gaineko zenbait alderdi arautzen ditu.
Animalien ongizatearen ikuspegitik, hilketa-eragiketak eta aldez aurreko maneiua ekoizpen-prozesuaren faserik sentikorrenetako bat dira, une horretan baitago animaliei mina, estresa edo sufrimendua sortzeko arrisku handiena. Hori dela eta, arlo honetan aplikagarria den Europako eta Estatuko araudiak oso protokolo zehatzak ezartzen ditu heriotza ahalik eta azkarren, seguruen eta humanitarioena izango dela bermatzeko.
Hilketa hainbat helbururekin egin daiteke. Giza kontsumorako elikagaiak lortzea denean helburua, sakrifizioa esaten zaio. Aldiz, hilketa terminoa animaliaren heriotzak elikadura-helbururik ez duen egoeretarako gorde ohi da, hala nola epizootien aurreko hustuketa sanitarioko prozeduretan, zauritutako edo gaixotutako animaliengan, lehengoratzeko aukerarik ez dagoenean, edo larrugintzarako espezieen ekoizpenean.
Premiazko hilketa abeltzaintzako ustiategietan
Abenduaren 22ko 1/2005 (EE) Erregelamenduak, animaliak garraioan eta lotutako eragiketetan babesteari buruzkoak (fn), I. eranskineko I. kapituluan ezartzen duenez, garraiorako egokia den animalia da aurreikusitako garraioa egiteko moduan dagoena, eta bidaia-denboraz gain, zamalanak eta tarteko atsedenaldiak ere barne hartzen ditu.
853/2004 (EE) Erregelamenduak, 2017/625 (EB) Erregelamenduak eta 2019/624 (EB) Erregelamendu Delegatuak ante-mortem ikuskapenean bete beharreko sistematika ezartzen dute.
Premiazko hilketa salbuespenezko prozedura bat da, Europako Erkidegoko araudiak baimentzen duena, eta, horren bidez, klinikoki osasuntsu dagoen baina hiltegira eramateko gai ez den animalia bat hiltzen da ustiategian bertan, haren ongizatea arriskuan jarri gabe.
Jarduketa egiteko, albaitari ofizialak “ante mortem” ikuskapena egin behar du, animalien ongizateari buruzko estandarren arabera egin behar da hilketa, eta, ondoren, kanala hiltegira eraman behar da. Bertan, post mortem ikuskapena egingo da, gizakiek kontsumitzeko duten azken gaitasuna zehazteko.
Hustuketa sanitarioak
2013ko urtarrilaren 1etik aurrera, huste sanitarioetan, irailaren 24ko 1099/2009 Araudiaren (EB) (hiltzeko unean bete behar diren ongizate-betekizunak jasotzen dituena) 18. artikulua bete behar da.
Osasun publikoa, animalien osasuna, animalien ongizatea edo ingurumena dela-eta animaliak hiltzeko prozesua da hustuketa sanitarioa, agintaritza eskudunak gainbegiratuta.
Hori dela eta, gidaliburu bat osatu da, Espainia osoan araudiaren betetzea harmonizatzeko:
Eguneraketa data: 2026/03/02